Atest 3.1 to potoczne określenie dokumentu Inspection Certificate 3.1, czyli świadectwa kontroli 3.1 określonego w normie EN 10204:2004. Dokument ten jest powszechnie stosowany przy dostawach wyrobów metalowych, między innymi stali, aluminium, rur, blach i innych wyrobów hutniczych.
Najważniejsze pytania dotyczące dokumentu 3.1 to: co powinien zawierać, kto może go wystawić, czy dystrybutor może przekazać taki dokument oraz jak sprawdzić identyfikowalność materiału?
Czym jest atest 3.1?
Formalna nazwa dokumentu według EN 10204 to Inspection Certificate 3.1 – świadectwo kontroli 3.1.
Jest to dokument producenta, w którym potwierdzana jest zgodność dostarczanego wyrobu z wymaganiami określonymi w zamówieniu, normie wyrobu, specyfikacji technicznej lub innych wymaganiach mających zastosowanie do dostawy.
Dokument 3.1 zawiera wyniki badań specyficznych, czyli badań odnoszących się do wyrobów będących przedmiotem konkretnego zamówienia, w zakresie wymaganym przez właściwą normę, specyfikację lub zamówienie.
Rodzaje dokumentów według EN 10204
| Typ | Dokument | Kto wydaje / zatwierdza | Rodzaj kontroli | Powiązanie z dostarczanym wyrobem |
| 2.1 | Deklaracja zgodności z zamówieniem | Producent | Bez podawania wyników badań | Identyfikacja zgodnie z zamówieniem |
| 2.2 | Świadectwo kontroli | Producent | Badania niespecyficzne | Mniejsze powiązanie z konkretną dostawą niż w 3.1 |
| 3.1 | Świadectwo kontroli 3.1 | Producent; zatwierdza upoważniony przedstawiciel kontroli niezależny od produkcji | Badania specyficzne | Tak |
| 3.2 | Świadectwo kontroli 3.2 | Producent oraz przedstawiciel kupującego lub inspektor określony przepisami | Badania specyficzne | Tak |
Co oznaczają badania specyficzne i niespecyficzne?
Badania niespecyficzne są wykonywane przez producenta na zasadach określonych przez jego procedury kontroli, ale nie muszą dotyczyć konkretnie dostarczanej partii wyrobu.
Badania specyficzne dotyczą natomiast wyrobów będących przedmiotem konkretnego zamówienia i służą potwierdzeniu spełnienia określonych wymagań.
Dlatego dokument 3.1 ma większą wartość w zakresie potwierdzenia właściwości i identyfikowalności konkretnego dostarczanego materiału.
Kto może wystawić atest 3.1?
Dokument 3.1 jest dokumentem producenta dostarczanego wyrobu. Musi zostać zatwierdzony przez upoważnionego przedstawiciela producenta odpowiedzialnego za kontrolę lub inspekcję, niezależnego od działu produkcji.
„Niezależny” nie oznacza tutaj niezależnej firmy. Chodzi o osobę działającą w strukturze producenta, ale niezależną od produkcji w zakresie odpowiedzialności za kontrolę.
Do zatwierdzenia dokumentu 3.1 nie jest więc wymagany zewnętrzny rzeczoznawca, laboratorium ani jednostka certyfikująca, chyba że takie wymaganie wynika z innych przepisów, specyfikacji lub warunków zamówienia.
Czy dystrybutor może wystawić atest 3.1?
Dystrybutor nie może samodzielnie wystawić własnego dokumentu 3.1 dla materiału wyprodukowanego przez innego producenta.
Jeżeli materiał został wyprodukowany przez hutę A, a następnie sprzedany przez dystrybutora B, producentem materiału pozostaje huta A.
Huta A → Dystrybutor B → Klient C
Dokument 3.1 dotyczący materiału wystawia producent. Dystrybutor może natomiast przekazać klientowi oryginał lub kopię dokumentu producenta, zachowując identyfikowalność materiału.
W przypadku podziału partii dystrybutor powinien być w stanie wykazać, że dostarczony fragment partii jest objęty dokumentem producenta.
Co powinien zawierać atest 3.1?
EN 10204 określa rodzaj dokumentu i zasady jego wystawiania. Szczegółowy zakres danych i badań wynika przede wszystkim z właściwej normy wyrobu, specyfikacji technicznej, przepisów oraz zamówienia.
W praktyce dokument 3.1 powinien pozwalać jednoznacznie ustalić:
jaki materiał został dostarczony, czego dotyczy dokument i jakie wyniki badań odnoszą się do tego materiału.
1. Dane producenta
- nazwa producenta,
- adres,
- zakład produkcyjny, jeżeli jest istotny,
- dane identyfikacyjne producenta.
2. Dane zamówienia
- numer zamówienia,
- numer kontraktu,
- pozycja zamówienia,
- ewentualnie dane klienta.
3. Identyfikacja wyrobu
- rodzaj wyrobu,
- gatunek materiału,
- oznaczenie materiału,
- norma wyrobu,
- wymiary,
- ilość,
- stan dostawy.
4. Identyfikacja partii
W przypadku wyrobów hutniczych bardzo często stosuje się:
- numer wytopu – Heat No.,
- numer partii,
- numer pakietu,
- numer kręgu,
- numer sztuki lub inne oznaczenie producenta.
Numer wytopu jest w praktyce jednym z najważniejszych sposobów identyfikacji materiałów hutniczych, ale nie należy przedstawiać go jako uniwersalnego, obowiązkowego pola dla każdego możliwego wyrobu wynikającego bezpośrednio z EN 10204.
5. Skład chemiczny
W zależności od rodzaju materiału może być podany między innymi skład pierwiastkowy: C, Si, Mn, P, S, Cr, Ni, Mo oraz inne pierwiastki wymagane dla danego gatunku.
6. Właściwości mechaniczne
W zależności od materiału i wymagań mogą być podane:
- Re / Rp0,2 – granica plastyczności,
- Rm – wytrzymałość na rozciąganie,
- A – wydłużenie,
- KV – energia łamania w próbie udarności,
- twardość,
- inne właściwości wymagane przez normę materiałową.
7. Wyniki dodatkowych badań
Jeżeli wymagają tego norma, specyfikacja lub zamówienie, dokument może zawierać wyniki badań, takich jak:
- próba udarności,
- badania ultradźwiękowe (UT),
- badania radiograficzne (RT),
- badania magnetyczno-proszkowe (MT),
- badania penetracyjne (PT),
- próby technologiczne,
- badania twardości,
- inne badania wymagane dla danego wyrobu.
Norma wyrobu jest równie ważna jak EN 10204
Sam zapis „EN 10204 3.1” nie określa jeszcze, jakie dokładnie badania należy wykonać.
EN 10204 określa przede wszystkim rodzaj dokumentu kontroli. Wymagania dotyczące materiału i badań wynikają z odpowiedniej normy wyrobu, specyfikacji technicznej, przepisów oraz warunków zamówienia.
Dlatego prawidłowa ocena dokumentu 3.1 powinna uwzględniać jednocześnie:
EN 10204 → rodzaj dokumentu
Norma wyrobu / specyfikacja → wymagania dotyczące materiału i badań
Identyfikowalność materiału – najważniejszy element praktyczny
Jedną z najważniejszych cech dokumentacji 3.1 jest możliwość powiązania wyników badań z dostarczanym materiałem.
W przypadku stali najczęściej odbywa się to za pomocą numeru wytopu (Heat Number / Heat No.).
BLACHA → Heat No. 123456 → ATEST 3.1 → skład chemiczny → właściwości mechaniczne → norma materiałowa → zamówienie
Przykład problemu z identyfikowalnością
Jeżeli na dostarczonej blasze znajduje się:
Heat No. 123456
a na dokumencie 3.1:
Heat No. 123457
powstaje poważny problem z identyfikowalnością. Nie należy automatycznie zakładać, że dokument dotyczy dostarczonego materiału. Dostawca powinien wyjaśnić rozbieżność i przedstawić dokumentację pozwalającą potwierdzić pochodzenie materiału.
Atest 3.1 a atest 3.2 – jaka jest różnica?
Dokument 3.1 jest zatwierdzany przez upoważnionego przedstawiciela producenta odpowiedzialnego za kontrolę, niezależnego od działu produkcji.
W przypadku 3.2 dokument jest dodatkowo zatwierdzany przez:
- upoważnionego przedstawiciela kupującego,
- lub inspektora wyznaczonego zgodnie z wymaganiami przepisów.
W uproszczeniu:
3.1: producent → kontrola producenta → świadectwo 3.1
3.2: producent → kontrola producenta + przedstawiciel kupującego / inspektor → świadectwo 3.2
3.2 zapewnia więc dodatkowe niezależne potwierdzenie kontroli. Nie należy jednak utożsamiać go automatycznie z „certyfikatem zewnętrznej jednostki badawczej” ani z audytem.
Kiedy wymagany jest atest 3.1?
Sama norma EN 10204 nie ustanawia uniwersalnej zasady, że określona branża zawsze musi stosować dokument 3.1.
Wymóg zastosowania 3.1 może wynikać z:
- normy wyrobu,
- przepisów prawa,
- specyfikacji technicznej,
- dokumentacji projektowej,
- wymagań producenta urządzenia,
- wymagań klienta,
- warunków zamówienia,
- procedur jakościowych przedsiębiorstwa.
Dlatego prawidłowe jest stwierdzenie:
Atest 3.1 jest wymagany wtedy, gdy wymagają go przepisy, norma, specyfikacja, dokumentacja techniczna lub warunki zamówienia.
Nie należy natomiast przyjmować, że sama przynależność do określonej branży automatycznie oznacza obowiązek stosowania 3.1.
Gdzie często spotyka się dokumenty 3.1?
Dokumenty 3.1 są często stosowane przy materiałach przeznaczonych do zastosowań, w których istotne są właściwości materiału, zgodność z określoną normą i możliwość udokumentowania wyników kontroli.
Można je spotkać między innymi w:
- konstrukcjach stalowych,
- energetyce,
- przemyśle chemicznym i petrochemicznym,
- przemyśle maszynowym,
- kolejnictwie,
- przemyśle stoczniowym i offshore,
- instalacjach ciśnieniowych,
- produkcji urządzeń przemysłowych.
Konkretny obowiązek zastosowania 3.1 należy jednak zawsze ustalać na podstawie wymagań danego projektu, normy, specyfikacji lub zamówienia.
Czy każdy dokument nazwany „3.1” jest prawidłowym 3.1?
Nie. Sam napis „EN 10204 3.1” na dokumencie nie jest wystarczający.
Przy odbiorze materiału warto sprawdzić:
- kto jest producentem,
- jakiego wyrobu dotyczy dokument,
- jaka norma materiałowa ma zastosowanie,
- jaki jest numer wytopu lub inne oznaczenie identyfikacyjne,
- czy identyfikacja na materiale odpowiada dokumentowi,
- czy przedstawione wyniki badań dotyczą właściwej jednostki kontroli,
- czy wyniki spełniają wymagania odpowiedniej normy lub specyfikacji,
- czy dokument został prawidłowo zatwierdzony przez upoważnionego przedstawiciela producenta.
Atest 3.1 a materiał po cięciu
W przypadku firmy, która kupuje pełną blachę, a następnie tnie ją na mniejsze elementy, szczególnie ważne jest zachowanie identyfikowalności materiału.
Huta → blacha → firma usługowa → cięcie → elementy → klient
Samo przecięcie blachy nie powoduje automatycznie powstania nowego atestu 3.1. Firma wykonująca cięcie nie staje się przez to producentem pierwotnego materiału.
Może natomiast przekazać klientowi dokumentację materiałową producenta i powinna zapewnić możliwość powiązania wyciętego elementu z odpowiednim materiałem i jego dokumentem 3.1.
W praktyce może to oznaczać zapisanie numeru wytopu w dokumentacji produkcyjnej i przypisanie go do konkretnych wyciętych elementów.
Dzięki temu można później ustalić:
element nr 25 → Heat No. 456789 → blacha → dokument 3.1 producenta.
Jak sprawdzić poprawność atestu 3.1?
Przed przyjęciem materiału warto wykonać prostą kontrolę dokumentacji:
- Sprawdź producenta materiału.
- Porównaj gatunek i normę materiałową.
- Porównaj wymiary i ilość.
- Sprawdź numer wytopu lub inne oznaczenie identyfikacyjne.
- Porównaj oznaczenie na materiale z dokumentem.
- Sprawdź wyniki badań wymagane przez normę lub zamówienie.
- Sprawdź zgodność wyników z wymaganiami.
- Sprawdź zatwierdzenie dokumentu przez upoważnionego przedstawiciela producenta.
Najczęstsze błędy dotyczące atestów 3.1
- traktowanie każdego dokumentu z napisem „3.1” jako automatycznie prawidłowego,
- brak możliwości powiązania dokumentu z dostarczonym materiałem,
- niezgodny numer wytopu,
- brak sprawdzenia właściwej normy wyrobu,
- mylenie dokumentu 3.1 z dokumentem wystawionym przez zewnętrzną jednostkę certyfikującą,
- uznawanie dystrybutora za producenta materiału tylko dlatego, że przekazuje dokumentację,
- zakładanie, że EN 10204 sama określa wszystkie wymagane badania dla każdego gatunku materiału.
Podsumowanie
Najważniejsze zasady dotyczące dokumentu 3.1 można sprowadzić do kilku punktów:
- EN 10204:2004 definiuje rodzaje dokumentów kontroli, a nie szczegółowe wymagania dla każdego gatunku materiału.
- Dokument 3.1 jest świadectwem kontroli producenta dotyczącym badań specyficznych.
- Dokument zatwierdza upoważniony przedstawiciel producenta odpowiedzialny za kontrolę, niezależny od działu produkcji.
- Do zatwierdzenia 3.1 nie jest wymagany zewnętrzny rzeczoznawca ani jednostka certyfikująca, o ile inne wymagania nie stanowią inaczej.
- Dystrybutor może przekazać dokument 3.1 producenta, ale nie powinien wystawiać własnego 3.1 dla materiału wyprodukowanego przez inną firmę.
- Numer wytopu jest w praktyce jednym z najważniejszych sposobów identyfikacji materiałów hutniczych, ale nie należy traktować go jako uniwersalnego pola obowiązkowego dla każdego wyrobu wynikającego bezpośrednio z EN 10204.
- Wyniki badań należy oceniać w odniesieniu do właściwej normy wyrobu, specyfikacji lub warunków zamówienia.
- Dokument 3.2 różni się od 3.1 dodatkowym udziałem przedstawiciela kupującego lub inspektora określonego przepisami.
- Sam napis „EN 10204 3.1” nie gwarantuje poprawności dokumentu. Kluczowe są producent, identyfikacja wyrobu, wyniki badań, właściwa norma oraz identyfikowalność materiału.
Najważniejsza zasada
Dobry dokument 3.1 powinien umożliwiać jednoznaczne powiązanie dostarczonego wyrobu z wymaganiami zamówienia oraz wynikami badań specyficznych dotyczących tego wyrobu.
W przypadku materiałów hutniczych szczególnie ważny jest łańcuch:
materiał → oznaczenie → numer wytopu → dokument 3.1 → wyniki badań → norma/specyfikacja → zamówienie
FAQ – najczęstsze pytania o atest 3.1
Czy atest 3.1 jest tym samym co certyfikat 3.1?
W praktyce określenia „atest 3.1” i „certyfikat 3.1” są często stosowane zamiennie. Formalna nazwa dokumentu według EN 10204 to Inspection Certificate 3.1, czyli świadectwo kontroli 3.1.
Kto wystawia atest 3.1?
Dokument 3.1 jest dokumentem producenta dostarczanego wyrobu. Jest zatwierdzany przez upoważnionego przedstawiciela producenta odpowiedzialnego za kontrolę, niezależnego od działu produkcji.
Czy dystrybutor może wystawić własny atest 3.1?
Nie dla materiału wyprodukowanego przez innego producenta. Dystrybutor może przekazać klientowi dokument 3.1 producenta, zachowując identyfikowalność materiału.
Czy numer wytopu jest obowiązkowy na każdym atestie 3.1?
Nie należy traktować numeru wytopu jako uniwersalnego obowiązkowego pola samej EN 10204 dla każdego wyrobu. W przypadku wyrobów hutniczych jest on jednak bardzo często podstawowym sposobem identyfikacji materiału i powiązania go z wynikami badań.
Czy atest 3.1 musi zawierać skład chemiczny?
Zakres danych wynika z właściwej normy wyrobu, specyfikacji oraz zamówienia. Jeżeli skład chemiczny jest wymagany, powinien być odpowiednio udokumentowany.
Czy atest 3.1 jest obowiązkowy?
Nie zawsze. Wymóg może wynikać z przepisów, normy wyrobu, specyfikacji technicznej, dokumentacji projektowej albo warunków zamówienia.
Czy firma, która tnie blachę, może wystawić atest 3.1?
Samo cięcie materiału nie czyni firmy producentem pierwotnej blachy. Firma może przekazać dokumentację materiałową producenta i powinna zapewnić możliwość powiązania wyciętego elementu z odpowiednim materiałem i jego dokumentem 3.1.
Czy 3.2 jest „lepszy” od 3.1?
3.2 zapewnia dodatkowe zatwierdzenie przez przedstawiciela kupującego lub inspektora określonego przepisami. Nie oznacza to jednak po prostu „lepszego materiału”. Jest to inny poziom kontroli i potwierdzenia dokumentacji.